Văn hóa Nhật âm thầm chinh phục người trẻ Việt

Không ào ào dữ dội như làn sóng văn hóa Hàn hoặc Mỹ, tiến vào Việt Nam tạo nên một trào lưu mạnh mẽ trong giới trẻ. Văn hóa Nhật Bản nhẹ nhàng đi vào lòng người Việt trẻ từ những điều giản dị nhỏ bé.

Văn hóa tạo hình từ giấy và cây cảnh

Bạn biết xếp hạc, ngôi sao, trái tim chứ? Vâng, bạn đang tiếp xúc với nên văn hóa lâu đời nhất của Nhật: nghệ thuật xếp giấy Origami. Ở Việt Nam, từ những ngày bé xíu khi học lớp 2, ta đã được dạy cho cách xếp hạc trong chính SGK. Một nét văn hóa Nhật nhỏ nhưng rất đặc trưng đã len lỏi cấy ghép vào tâm hồn người trẻ Việt từ ngày thơ ấu.

Con hạt giấy ăn sâu vào tâm trí người Việt

Khi lớn lên chúng ta sẽ còn làm quen với nhiều mô hình từ giấy phức tạp hơn và kiểu cách hơn như cách làm thiệp Popup 90’, 180’, những cây bonsai bé xinh được giới yêu cây cảnh ưa chuộng… Nếu để ý kỹ, từng nét nhỏ của văn hóa Nhật nhẹ nhàng len vào Việt Nam khiến chúng ta có cảm giác như nó là một điều hiển nhiên không thể thiếu. Nam Anh (21t, HCM) chia sẻ: “Hồi nhỏ cứ nghĩ xếp hạc là của Việt Nam, vì nó có cả trong SGK mà, nhưng lớn lên mới biết là của Nhật Bản.”

Văn hóa truyện tranh

Tuổi thơ của mỗi người đều gắn với những quyển truyện tranh Nhật Bản (manga). Những cái tên như Thủy Thủ Mặt Trăng, Doraemon, Ninja loạn thị, Nhóc Maruko, 7 viên ngọc rồng, Đường dẫn đến khung thành, Yaiba, Slamduck, Bác sĩ quái dị… dường như trở thành một phần không thể thiếu trong ký ức mỗi người.

Có thể nói Nhật Bản đã ghi điểm trên đất Việt trước nhất từ những quyển truyện tranh nội dung đơn giản nhưng đầy tính nhân văn, những nhân vật khiến bao người yêu mến, gần gũi như những người bạn thân.

Những nhân vật truyện tranh gắn liên với tuổi thơ

Mai Hương (24t, nv văn phòng) cho biết: “Tôi không bao giờ có thể quên được những quyển Doraemon. Nhớ nhất là cái bánh mì giúp trí nhớ, cứ mỗi lần đến mùa thi, ngay cả khi đã là sinh viên thì vẫn ngồi ước giá mà có bánh mì giúp trí nhớ để đỡ học bài. Những bảo bối của Doremon đều gắn chặt với những mơ ước tuổi thơ của tôi.”

Cosplay – sinh sau đẻ muộn nhưng rầm rộ xâm lăng

Cosplay - Cụm từ không còn xa lạ gì với giới trẻ, vốn là một từ tiếng Anh do người Nhật sáng tạo ra, viết tắt của "costume play". Từ này chỉ việc người hâm mộ các nhân vật trong manga, anime, tokusatsu, truyện tranh sách, tiểu thuyết đồ họa, video games, và phim giả tưởng... ăn mặc hoặc có điệu bộ giống nhân vật mà mình yêu thích. 

Cosplay nhanh chóng được giới trẻ yêu thich

Từ Hà Nội vào thành phố Hồ Chí Minh hay Hải Phòng, các cuộc thi cosplay đã và đang diễn ra ngày càng nhiều và chất lượng cũng ngày càng tăng, các shop may đồ cosplay và các nhóm cosplay lần lượt ra đời. Bên cạnh đó, cosplay cũng ít khi thiếu mặt trong 1 buổi hội chợ hay ngày lễ nào đó do các Otaku VN tổ chức.Cosplay đã thật sự trở thành một sân chơi lành mạnh của các bạn trẻ Việt Nam và là một cơ hội để trao đổi, học hỏi từ các bạn trẻ Nhật Bản. Tuy sinh sau đẻ muộn, nhưng phong trào Cosplay phát triển rầm rộ với tốc độ chóng mặt. Những lễ hội, những cuộc thi cosplay ngày càng được nâng cao chất lượng và có mặt ở cả 2 miền Nam Bắc, với Stylish Festival I & II, III tại Hà Nội, hay JOVP tại TPHCM và vừa qua là Active Expo tổ chức ở cả Hà Nội và TP HCM.

Âm nhạc – nét đẹp trầm lặng

Âm nhạc Nhật Bản không được phổ biến rầm rộ như nhạc Hàn ở Việt Nam tuy nền showbiz Nhật thật sự phát triển rất mạnh trên thế giới. Theo một bảng số liệu về quy mô các nền âm nhạc trên thế giới, Mỹ (tất nhiên) đứng đầu với tỉ lệ chia sẻ 25.4%, theo ngay sau là Nhật Bản với tỷ lệ 22%.
Theo một bảng số liệu về quy mô các nền âm nhạc trên thế giới, Mỹ (tất nhiên) đứng đầu với tỉ lệ chia sẻ 25.4%, theo ngay sau là Nhật Bản với tỷ lệ 22%.

Lý do nhạc Nhật chưa đi vào được lòng giới trẻ Việt vì chưa hợp khẩu vị và công tác quảng bá chưa thật sự ấn tượng. Những MV nhạc Nhật thường trầm lắng, sâu sắc, và khá buồn. Điều này khiến cho giới trẻ cảm giác ảm đạm và không được truyền cảm hứng.

Nhạc Nhật đi vào lòng giới trẻ Việt chủ yếu từ những bộ phim hoạt hình. Có lẽ rất nhiều bạn trẻ Việt Nam có thể nhẩm theo lời của bài hát Doraemon hoặc nằm lòng giai điệu của một bài hát bài đó của Nhật.

Nick fancyla cho biết: “Tớ cũng thích nhạc phim hoạt hình như Conan, Doraemon, Fancylala, Inuyasa, Sakura, đội trinh thám trường Clamp, Maruko.. , nhạc phim hoạt hình Nhật rất trong trẻo và đáng yêu.”

Các nhóm nhạc Nhật đình đám như Arashi, AKB48 vẫn có cộng đồng fan không nhỏ ở Việt Nam với lòng hâm mộ cuồng nhiệt không kém fan Hàn hay fan US-UK

Ngôn ngữ Nhật- trào lưu mới

Có thể nói càng ngày càng có nhiều bạn trẻ chọn tiếng Nhật là ngôn ngữ thứ 3 thân thuộc, bên cạnh ngôn ngữ mẹ đẻ Tiếng Việt và ngôn ngữ buộc phải có Tiếng Anh. Có rất nhiều lý do để giới trẻ Việt kết tiếng Nhật như âm thanh nghe rất đáng yêu từ cách đọc cho đến phát âm, sự lạ lẫm của kiểu chữ Kanji tượng hình “khó nuốt”... Sự phát triển kinh tế mạnh mẽ của các công ty nhật tại Việt Nam là một động lực to lớn cho những người muốn đầu quân vào công ty Nhật hoặc yêu thích văn hóa và tinh thần của đất nước Hoa anh đào này qua các vụ thiên tai, thảm họa…

Dạo quanh các trường Nhật ngữ lớn tại TP Hồ Chí Minh có thể thấy cứ mỗi đợt khai giảng khóa mới thì số lượng học sinh, sinh viên đăng ký theo học khá đông, trong đó đông nhất vẫn là những lớp vỡ lòng. Ngọc Minh - sinh viên ĐHDL Văn Lang cho biết: "Mình học tiếng Nhật vì muốn sau này ra trường dễ kiếm được việc làm, vả lại từ trước mình cũng yêu thích ngôn ngữ này lắm".

Điện ảnh Nhật – sâu sắc kén khán giả

Phim Nhật khá kén người xem nhưng đã xem và hiểu thì nhất định ghiền. Đó là nhận xét của cô bạn Khánh Viên (22t, HCM), một fan cứng của phim Nhật. Khánh Viên cho biết: “Phim Nhật gửi gắm trong đó khá nhiều ý nghĩa sâu sắc, tuy nhiên, nó được truyền tải nhẹ nhàng và với cách diễn xuất rất vui nhộn của các diễn viên. Phim Nhật thường kể về những bạn trẻ dám theo đuổi và thực hiện ước mơ của mình, rất chân thật và gần gũi. Coi phim Nhật phải thật kiên nhẫn vì tình tiết chậm.”

Nếu bạn thích những cảnh quay lung linh, lãng mạn hoặc một bộ phim mì ăn liền thì phim Nhật không thích hợp với bạn. Nhưng với sự sâu sắc đầy nhân văn của mình, phim Nhật đang dần được giới trẻ Việt rất yêu thích. Các diễn viên không bắt mắt như sao Hàn, nhưng càng xem bạn sẽ càng cảm nhận được nét đẹp, đến mức mê mẩn cả anh chàng/cô nàng đó từ khi nào không biết.

Ẩm thực Nhật – bắt mắt đến từng chi tiết

Không quá đậm đà về gia vị như các món ăn Ấn Độ hoặc hoành tráng về số lượng như món ăn Trung Quốc, ẩm thực Nhật hút hồn khách hàng ở sự trưng bày tinh tế, bắt mắt.

Trang trí bắt mặt là một trong những ưu điểm của ẩm thực Nhật

Lần đầu ăn món Nhật bạn sẽ cảm thấy lạt miệng, khó ăn, song ai đã vượt qua được “thử thách khẩu vị” này thì đều thấy say mê món Nhật. Những người đã từng tiếp xúc với ẩm thực Nhật đều thừa nhận, về hình thức món ăn Nhật xứng đáng dẫn đầu thế giới ẩm thực.

Món ăn Nhật có khả năng “níu kéo” thị giác rất cao. Ẩm thực Nhật nổi tiếng thế giới với những món Sushi, Sashimi, Tempura, các loại mì udon, soba… Chỉ riêng Sushi cũng đã có tới hàng trăm loại Sushi như Sushi ngô, Sushi trứng cua, Sushi quả bơ, Sushi cá ngừ,… Ước tính ở khu vực TP Hồ Chí Minh, đến nay, đã có gần 100 quán ăn, nhà hàng mang phong cách Nhật Bản. Lẩu băng chuyền Kichi Kichi, Tokyo Deli, sushi Bar, Sushi world… là những nhà hàng Nhật khá phổ biến trong cộng đồng giới trẻ.

Một món ăn nhật khác được giới trẻ ưa chuộng gần đây là cơm hộp Bento. Với những thủ thuật trang trí đơn giản nhưng rất dễ thương và nhiều màu sắc, cơm Bento Nhật ngay lập tức bỏ bùa giới trẻ, trở thành một món ăn xinh xắn tặng người yêu, mang đi làm, hoặc cho con mang đi học… các lớp dạy làm Bento cũng từ đó mà ầm ầm mở ra phục vụ cầu ngày càng tăng.

Cơm Bento đơn giản nhưng rất ngon mắt

Bên cạnh các nhà hàng, Coffee theo phong cách Nhật Bản, maid coffee lấy mô hình cô hầu gái ngoan hiền cũng đổ bộ vào Việt Nam gây sốt một thời với hình ảnh các bạn nữ mặc đồng phục hầu gái hay thấy trong truyện tranh và phục vụ khách rất nhẹ nhàng tận tình.

Không ồn ã rần rần như một cuộc tổng tiến công, những nét văn hóa Nhật ăn sâu vào suy nghĩ người Việt Trẻ từ con hạc, tấm thiệp đến những món ăn tinh tế… thầm lặng nhưng dễ gây nghiện. Đó có phải là một nét đẹp của văn hóa Nhật trên đất Việt Nam. Rất nhẹ và rất sâu.

(Theo TTVO)

Nghệ thuật trà đạo Nhật Bản (Phần cuối)

Những người Nhật thích uống trà thường thành lập những nhóm nhỏ, chọn ngày mời nhau cùng thưởng thức. Số người tham gia mỗi lần không vượt quá 4 người và hoàn cảnh tổ chức một buổi trà đạo cũng có những quy định đặc biệt.

Những gia đình khá giả thường cho xây ba căn phòng nhỏ trong vườn riêng nhà mình, hai phòng nối liền nhau, trong đó một phòng là phòng trà - nơi tổ chức trà đạo, phòng kia đặt than, bộ đồ trà và vòi nước. Phòng còn lại là nơi nghỉ ngơi của khách, phải cách hai phòng kia một khoảng nhất định. Trong vườn có những con đường nhỏ lát đá, quanh co với hai bên trồng hoa và cây cảnh làm cho không gian trong vườn yên tĩnh và thanh nhã. Bố trí trong phòng trà cũng rất được chú ý. Thông thường là treo tranh của các danh họa nổi tiếng, có hoa cắm nghệ thuật để khách mời được thưởng thức nghệ thuật mang hương sắc cổ kính.

Thời gian tổ chức trà đạo chia ra làm 4 loại: trà sáng (7h sáng), sau ăn cơm (8h sáng), giữa trưa (12h trưa) và câu chuyện buổi tối (6h tối). Khách mời đúng giờ đến phòng nghỉ, gõ vào chiếc chuông gỗ báo hiệu đã đến. Chủ nhà nghe tiếng chuông sẽ từ phòng trà ra đón khách. Trước cửa phòng trà có đặt một chiếc cối đá đựng đầy nước, khách phải rửa sạch tay trước khi vào phòng. Cửa ra vào có một ô cửa cao gần 3 thước để khách tháo giày đi vào. Khi bước vào phòng phải khom mình tỏ ý khiêm tốn. Nếu khách là võ sĩ thì phải tháo kiếm trước mới được bước vào để biểu thị không khí hòa bình. Trong số khách, người tinh thông trà đạo được cử làm người chủ trì. Người chủ trì phải cạo trọc đầu để biểu thị sạch sẽ, thanh khiết. Trong phòng trà, một góc chiếu có đặt bếp lò và nồi nước bằng gốm, trước bếp đặt bộ đồ trà. Bộ đồ trà phải thô, nặng có men màu cam hoặc đen đậm dáng vẻ cổ kính. Trong khi chủ nhân đun nước thì khách dùng điểm tâm. Món điểm tâm này hết sức tinh tế phải được làm căn cứ vào thời tiết. Ví dụ: tổ chức trà đạo vào mùa thu thì món điểm tâm phải làm giống như lá phong hoặc hoa cúc.Trà để pha là loại bột trà xanh được chế biến cẩn thận bằng cách giã nát trongcối đá - người Nhật gọi là nghiền trà.

NGHỆ THUẬT PHA TRÀ

Có hai cách pha trà: Pha đặc và Pha loãng. Trà đặc thông thường ba người thay nhau uống một bát, mỗi người ba hớp rưỡi hết 1/3 bát. Trà loãng mỗi người uống riêng một bát. Trà đặc có màu xanh đậm, hương thơm hơi chát. Chủ nhân múc hai muôi gỗ trà cho vào bát, đổ nước sôi, dùng que trúc khuấy đều để trà có nước đặc như bột đậu. Bát đầu tiên mời người chủ trì, người chủ trì nâng bát trà ngang trán rồi mới uống. Khi uống phải chép miệng để tỏ ý thực sự được thưởng thức trà ngon của chủ nhân. Khi tất cả khách uống xong thì nghi thức trà đạo cũng kết thúc. Nhưng đôi khi còn một nghi lễ cao hơn là ăn cơm , thường sau khi uống trà. Tuy gọi là cơm thường nhưng cũng thịnh soạn.

1. Nước pha trà: Tuyệt đối không bao giờ lấy nước đang sôi để pha trà , có nghĩa là không thể nào dùng nước đang sôi trong bình đổ vào bình pha trà. Lý do là trông không đẹp mắt và nhất là tất cả các loại trà Nhật bản (trà xanh, trà bột dùng trong lễ dâng trà (Sadoo) không bao giờ dùng nước đang sôi! Nước pha trà phải được đựng trong một bình thủy (uống trà thông thường) hay nước được nấu trong một cái ấm kim khí không nắp trên bồn than rất yếu để giữ nước ở khoảng 80-90^oC..
2. Làm ấm dụng cụ: Ấm pha trà và tách uống trà được tráng bằng nước sôi trong bình thủy để làm ấm dụng cụ , sau đó dùng khăn lau khô trước khi xử dụng.
3. Cho trà vào ấm pha trà: Thường với lọai trà ngon cỡ trung bình người ta thuờng tính cho mỗi một người khách khoảng một muỗng cà phê trà xanh. Tuy nhiên nếu dưới 3 người khách, nên cho hơn một tí để tránh quá nhạt. Dĩ nhiên với những người ghiền trà, thích uống đậm lại là vấn đề khác!
4. Pha trà: Với loại trà xanh cỡ trung bình, người ta thường pha trà 3 lần khác nhau như sau :
*/ Lần thứ nhất:  Pha với nước nóng ở khoảng 60 độ C, để trà ngấm khoảng 2 phút đồng hồ trước khi rót cho khách.  Nước sôi từ bình thủy được rót ra một cái bình Trà khác (hay chén tổng) để giảm nhiệt độ trước khi cho vào bình pha trà (lý do tại sao sẽ được giải thích ở phần sau).
*/ Lần thứ hai: pha với nước nóng khoảng 80 độ trong khoảng 30-40 giây, có nghĩa là cho nước vào ấm pha trà , hơi lắc nhẹ và rót ra tách cho khách ngay. Nước cũng được rót qua bình trung gian nhưng mau lẹ hơn để có nhiệt độ mong muốn. (Tuy nhiên, những người pha trà quen thuộc, khéo tay họ có thể điều chỉnh nhiệt độ từ bình thủy rót vào bình pha trà bằng các thủ thuật như rót nuớc thật chậm, để cao vòi nước trên bình pha trà...)
*/ Lần thứ ba: Nước pha ở nhiệt độ khoảng 90 độ C, cũng khoảng 30- 40 giây. Nước có thể tuôn trực tiếp từ bình thủy vào ấm trà, vì nước sôi khi qua các giai đoạn rót vào bình thủy, rồi từ bình thủy rót vào ấm pha trà đã có nhiệt độ khoảng 90 độ C .  Với những loại Trà ngon đặc biệt, người ta có thể pha trà lần thứ 4 hay lần thứ 5 (cách thức pha như lần thứ 3) mà nước trà vẫn xanh và còn mùi vị. Nhưng những loại trà xanh hạ phẩm, rẻ tiền việc pha trà hơi khác hơn chút đỉnh. Chẳng hạn lần thứ nhất phải ở nhiệt độ cao hơn (70- 80 độ, 2 phút), lần thứ hai (90 độ, khoảng 1- 2 phút) và không có lần thứ 3 vì hết mùi vị rồi (giải thích ở phần dưới).
5. Lượng nước pha trà: Người pha trà phải biết ước lượng cho bao nhiêu nước pha vào bình trà, không thể pha trà xanh Nhật bản bằng cách cứ cho nước vào đầy bình rồi rót cho khách theo lối pha trà của Tầu hay VN được . Mà phải biết dung tích của tách uống trà và số tách để cho đúng lượng nước để mỗi lần rót trà cho khách phải hết trọn vẹn nước trong bình pha trà. Nếu còn sót lại sẽ làm giảm phẩm chất của lần uống trà kế tiếp vì sai nhiệt độ, vì oxy hoá làm mất mầu xanh đẹp của trà..v..v..
6. Cách rót trà: Không bao giờ rót trà cho khách một lần đầy tách rồi rót tiếp cho người khách kế tiếp!  Làm như vậy sẽ có sự khác biệt về độ đậm nhạt của nước trà trong mỗi tách, cũng như không đều về lượng trong mỗi tách (tách đầu tiên quá nhiều, tách cuối cùng rất ít, quá đậm vì thời gian trà ngấm ra nhiều hơn hay không còn nước cho người kế tiếp)! Vì vậy tất cả các tách của khách đều được để trong khay trà rồi rót theo thứ tự 1, 2, 3, 4... rót lần đầu khoảng 30ml (cho mỗi tách, cỡ lớn 70ml), sau đó rót lần thứ hai với thứ tự ngược lại 4, 3, 2 ,1 mỗi lần khoảng 20ml (cho mỗi tách có tổng cộng 50ml nước trà) nếu còn dư chút ít trong bình ,  nên co dãn để phân đều cho các tách. Sau đó mới đưa mời khách. Chính vì lý do này, người pha trà phải căn làm sao cho đủ (không thiếu,  không thừa) cho tất cả khách, mỗi người khoảng 50ml (với loại tách uống trà cỡ 70-80 ml). 

7. Cách uống trà: Khi uống trà xanh Nhật Bản (cũng như uống trà bột trong lễ dâng trà) người Nhật phải ăn một vài loại bánh ngọt để làm gia tăng hương vị của trà. Có thể nói bánh truyền thống của Nhật Bản đã phát triển cùng thói quen uống trà của người Nhật. Trong những lễ hội 4 mùa, người Nhật làm những chiếc bánh hình dáng nhỏ nhắn để thể hiện phong vị thiên nhiên, và bánh thường được thưởng thức cùng với Trà. Bánh truyền thống nổi tiếng được lấy cảm hứng từ vẻ đẹp thiên nhiên, bốn mùa, từ thơ Waka, Haiku (là các thể thơ cổ của Nhật Bản) và cảm hứng từ quê hương.

Trước khi uống trà, người ta ăn vài miếng bánh (phải ăn hết bánh trong miệng rồi mới uống trà,  không nên vừa ăn vừa uống). Sau đó thỉnh thoảng ăn thêm bánh và uống trà tiếp theo. Vớí cách này sẽ làm gia tăng hương vị của trà xanh một cách lạ kỳ. Uống trà xanh Nhật bản hoàn toàn khác với lối uống nhâm nhi từng tí một trong lối uống trà Tàu của những vị nhà Nho Việt Nam. Người Nhật uống thành ngụm đàng hoàng để có đủ lượng nước trà thấm vào tất cả các màng niêm của miệng. Với những loại trà xanh hảo hạng hay trên trung bình, người Nhật cho rằng nước pha trà lần đầu tiên được coi là đậm đà nhất, làm mùi ngon của trà thấm vào vị giác nhiều nhất. Nước thứ hai, có một khoái cảm khác nhờ nhiệt độ nóng của lần pha này, nước trà mất đi khá nhiều vị đặc biệt của trà nhưng lại có mùi rất thơm bốc lên, kích xúc vào khứu giác. Cả hai lần pha trà này được coi là quan trọng nhất và độc đáo nhất của trà xanh Nhật bản. Với loại trà thượng hạng người ta có thể uống đến lần thứ 4 hay thứ 5 nước trà vẫn xanh và mùi vị vẫn còn. Tuy nhiên loại trà hạ phẩm, người ta bỏ qua lần thứ nhất và bước sang cách pha lần thứ hai hơi đổi khác đôi chút như đã viết ở trên.

Theo Hoa Sen

Nghệ thuật trà đạo Nhật Bản (Phần 2)

Khám phá xứ sở Phù Tang không chỉ qua cảnh sắc thiên nhiên tuyệt đẹp, qua những công trình khoa học thế kỷ mà du khách nên bước chân vào một thế giới hoàn toàn khác biệt, thế giới của nghệ thuật Trà đạo Nhật Bản.

Trà thất là một căn phòng nhỏ dành riêng cho việc uống trà, nó còn được gọi là “nhà không”. Đó là một căn nhà mỏng manh với một mái tranh đơn sơ ẩn sau một khu vườn. Cảnh sắc trong vườn không loè loẹt mà chỉ có màu nhạt, gợi lên sự tĩnh lặng. Trong khu vườn nhỏ có thể bố trí một vài nét chấm phá để tạo nên một ấn tượng về một miền thung lũng hay cảnh núi non cô tịch, thanh bình. Nó như một bức tranh thủy mặc gợi lên bầu không khí mà Kobiri Emshiu đã tả:

Một chòm cây mùa hạ,

một nét biển xa,

một vừng trăng chiếu mờ nhạt.

Trên con đường dẫn đến trà thất có một tảng đá lớn, mặt tảng đá được khoét thành một cái chén đựng đầy nước từ một cành tre rót xuống. Ở đây người ta rửa tay trước khi vào ngôi nhà nằm ở cuối con đường, chỗ tịch liêu nhất:

Tôi nhìn ra,

không có hoa,

cũng không có lá.

Trên bờ biển,

một chòi tranh đứng trơ trọi,

trong ánh nắng nhạt chiều thu.

Ngôi nhà uống trà làm bằng những nguyên liệu mong manh làm cho ta nghĩ đến cái vô thường và trống rỗng của mọi sự. Không có một vẻ gì là chắc chắn hay cân đối trong lối kiến trúc, vì đối với thiền, sự cân đối là chết, là thiếu tự nhiên, nó quá toàn bích không còn chỗ nào cho sự phát triển và đổi thay. Ðiều thiết yếu là ngôi trà thất phải hòa nhịp với cảnh vật chung quanh, tự nhiên như cây cối và những tảng đá. Lối vào nhà nhỏ và thấp đến nỗi người nào bước vào nhà cần phải cúi đầu xuống trong vẻ khiêm cung, thậm chí vị samurai luôn luôn mang theo cây kiếm bên mình cũng phải để lại nó ở bên ngoài. Bước vào phòng trà là một bầu không khí lặng lẽ cô tịch, không có màu sắc rực rỡ mà chỉ có màu vàng nhạt của tấm thảm rơm và màu tro nhạt của những bức vách bằng giấy.

TOKONOMA

Tokonoma là góc phòng được trang trí, hơi thụt vào trong so với vách tường. Tokonoma là một trong bốn nhân tố thiết yếu tạo nên phòng khách chính của một căn nhà. Bản thân từ “tokonoma” ám chỉ góc phòng thụt vào hoặc căn phòng có góc như nó. Có một vài dấu hiệu để biết đâu là Tokonoma. Thông thường, có một khu vực để treo tranh hoặc một bức thư pháp, hay có một cái giá nhỏ để đặt hoa, có thể là một chiếc bình. Bạn có thể nhìn thấy một hộp hương trầm. Một gia đình truyền thống Nhật có nhiều cuộn giấy và các vật dụng khác mà họ trưng bày ở Tokonoma tuỳ từng mùa hoặc ngày lễ gần nhất. Khi bước vào một trà thất, bạn thường quỳ và ngắm Tokonoma một lát. Bạn cũng có thể nói về các vật được trưng bày. Thiền gây ảnh hưởng đến Tokonoma lẫn Chabana…chỉ khi chúng ta chú tâm đến những chi tiết nhỏ bé trong cuộc sống thì mới thấy vẻ đẹp trong những điều giản dị.

CHABANA

Chabana là phong cách cắm hoa đơn giản mà thanh lịch của Trà đạo, có nguồn gốc sâu xa từ việc nghi thức hoá Ikebana. "Cha", theo nghĩa đen là Trà và "ban" là biến âm của từ hana có nghĩa là hoa. Phong cách của Chabana là không có bất kỳ qui tắc chính thức nào để trở thành chuẩn mực cho nghệ thuật cắm hoa trong trà thất. Hoa thể hiện tình cảm của chủ nhà trong một buổi tiệc trà. Hoa được cắm trong một chiếc bình hoặc một cái lọ mộc mạc với phong cách thay đổi theo mùa. Lọ hoa có thể được làm từ bất kỳ chất liệu nào, từ đồng, gốm tráng men hoặc không tráng men cho đến tre, thuỷ tinh và các vật liệu khác. Khi cắm hoa cho một bữa tiệc trà, đầu tiên chủ nhà phải chọn hoa và lọ tương ứng. Hoa trong phòng trà gợi được cho người ngắm cảm giác như đang đứng giữa khu vườn tự nhiên.

KANEJIKU

Kakejiku là một tác phẩm bằng tranh treo trên tường ở Kotonoma, hay còn gọi là thư pháp. Thư pháp có thể là một bức tranh, có thể là một câu nói mang ý nghĩa nào đó như “Bình thường tâm là đạo”, hoặc đơn giản chỉ là một chữ “VÔ”.

Theo Hoa Sen

Nghệ thuật trà đạo Nhật Bản (Phần 1)

Trà đạo là một nghệ thuật thưởng thức trà trong văn hóa Nhật Bản, được phát triển từ khoảng cuối thế kỷ 12. Theo truyền thuyết Nhật, vào khoảng thời gian đó, có vị cao tăng người Nhật là sư Eisai (1141-1215), sang Trung Hoa để tham vấn học đạo. Khi trở về nước, ngài mang theo một số hạt trà về trồng trong sân chùa. Sau này chính Eisai này đã sáng tác ra cuốn “Khiết Trà Dưỡng Sinh Ký” (Kissa Yojoki), nội dung ghi lại mọi chuyện liên quan tới thú uống trà.

Từ đó, dần dần công dụng giúp thư giãn lẫn tính hấp dẫn đặc biệt của hương vị trà đã thu hút rất nhiều người dân Nhật đến với cái thú uống trà. Họ đã kết hợp thú uống trà với tính Thiền của Phật giáo để nâng cao nghệ thuật thưởng thức trà, phát triển nghệ thuật này trở thành trà đạo (chado), một sản phầm đặc sắc thuần Nhật. Từ uống trà, cách uống trà, rồi nghi thức uống trà cho đến trà đạo là một tiến trình không ngưng nghỉ mà cái đích cuối cùng người Nhật muốn hướng tới đó là cải biến tục uống trà du nhập từ ngoại quốc trở thành một tôn giáo trong nghệ thuật sống của chính dân tộc mình, một đạo với ý nghĩa đích thực của từ này. Hiển nhiên ở đây trà đạo, không đơn thuần là con đường, phép tắc uống trà, mà trên hết là một phương tiện hữu hiệu nhằm làm trong sạch tâm hồn bằng cách hòa mình với thiên nhiên, từ đó tu tâm dưỡng tính và nhập định thiền để đạt giác ngộ.

TRÀ VỚI CUỘC SỐNG

Từ xưa tới nay, uống trà là một sinh hoạt hàng ngày của nhiều dân tộc trên thế giới. Uống trà không những có lợi cho sức khỏe mà còn là một thú vui tinh thần khi ngồi yên lặng nhâm nhi chén trà, ngẫm nghĩ về cuộc sống nhân sinh. Dần dần, việc thưởng trà trở thành một cách thức giúp con người trở lại với bản tính tự nhiên của mình. Đó chính là Trà đạo.

Tinh thần của trà đạo được biết đến qua bốn chữ “Hoà, kính, thanh, tịch”.Hòa có nghĩa hài hòa, hòa hợp, giao hòa. Đó là sự hài hòa giữa trà nhân với trà thất, sự hòa hợp giữa các trà nhân với nhau, sự hài hòa giữa trà nhân với các dụng cụ pha trà. Kính là lòng kính trọng, sự tôn kính của trà nhân với mọi sự vật và con người, là sự tri ân cuộc sống. Lòng kính trọng được nảy sinh khi tinh thần của trà nhân vươn tới sự hài hòa hoàn toàn. Khi lòng tôn kính với vạn vật đạt tới sự không phân biệt thì tấm lòng trở nên thanh thản, yên tĩnh. Đó là ý nghĩa của chữ Thanh.

Khi lòng thanh thản, yên tĩnh hoàn toàn thì toàn bộ thế giới trở nên tịch lặng, dù sống giữa muôn người cũng như sống giữa nơi am thất vắng vẻ tịch liêu. Lúc đó, thế giới với con người không còn là hai, mà cả hai đều vắng bặt. Đó là ý nghĩa của chữ Tịch. Bốn chữ “Hòa, Kính, Thanh, Tịch” như một thước đo bản thân vị trà nhân đang ở vị trí nào trên con đường Trà đạo.

Vậy thì “Trà đạo là gì?”, đã có ai trong những người quan tâm đến trà đạo chúng ta đã từng đặt câu hỏi này cho mình hay chưa. Để trả lời cho câu hỏi này, chúng ta cùng đi từ quá trình hình thành của trà đạo cho đến các dụng cụ được sử dụng trong pha trà; từ trà thất cho đến cách pha trà; từ cách phục vụ trà cho đến cách uống trà… Tất cả làm nên việc thưởng trà của chúng ta được sống động và trọn vẹn.

LỊCH SỬ TRÀ ĐẠO

Giai đoạn 1: Lịch sử Trà đạo.

Vào thế kỷ thứ 8 - 14 trà bắt đầu được sử dụng phổ biến trong tầng lớp quý tộc, lúc đó cũng có các cuộc thi đấu đoán tên trà. Văn hóa uống trà giai đoạn đó giống như những trò chơi xa xỉ và các người quý tộc rất thích dụng cụ uống trà Trung Quốc. Trong hoàn cảnh như vậy, có một nhà sư tên là Murata Juko tìm thấy vẻ đẹp giản dị trong văn hóa uống trà. Ông đến với trà với tư cách là một nhà sư, rất coi trọng cuộc sống tinh thần. Trà đạo ra đời như thế.

Juko yêu cái đẹp “wabi” và “sabi”. Tuy nhiên, trà đạo vẫn còn chưa được nhiều người biết đến, người kế nghiệp tiếp theo là Takeno Jyoo. Jyoo quan niệm: “Mặc dù xung quanh chúng ta chẳng có gì cả: không hoa, không lá, chỉ có cảnh hoàng hôn chiều tà với một mái nhà tranh.”

Giai đoạn 2: Các giai đoạn phát triển.

Sau Jyoo, thế kỷ 16, Senno Rikyu mới là người đưa ra bước ngoặt quan trọng, tạo nên một nền văn hóa trà đạo trong giới võ sĩ (samurai). Senno Rikyu đã là thày dạy trà đạo cho Oda Nobunaga (Shogun - người đứng đầu giới võ sĩ) của thời Azuchi. Sau khi Oda Nobunaga chết, Toyotomi Hideyoshi lên (thời Momoyama) thì Senno Rikyu tiếp tục dạy cho ông này. Như vậy, hoạt động của Senno Rikyu khá phổ biến và có ảnh hưởng sâu rộng trong tầng lớp võ sĩ, ảnh hưởng mạnh đến chính trị thời đó.

Cùng thời với Senrikyu, cũng có hoạt động của Yabunnouchi Jyochi (học trò của Takeno Jynoo).Yabunouchi Jyochi là trà sư của chùa Honganji, ngôi chùa lớn nhất ở Nhật Bản. Theo Yabunouchi, Trà đạo nằm trong các hành động của bản thân.

Ngoài ra còn có nhiều trà nhân khác nữa.

Ngày xưa, các trà nhân pha trà theo cách riêng của mình. Nhưng sau thế hệ thứ nhất, người ta đã bắt đầu tạo ra cách pha trà chung. Nếu các phái khác nhau cũng chỉ khác nhau ở trên bề mặt nghi thức pha trà, còn đạo là duy nhất.

Giai đoạn 3 - Trà đạo trong thời hội nhập.

Trà đạo hiện nay cũng dần được biến đổi, trong mỗi phòng trà đều có một số bàn ghế gỗ cho khách ngồi. Nếu như khách không thể quen với kiểu ngồi truyền thống của Nhật thì sự biến đổi này cho phép người phương Tây với thói quen hiện đại cũng có thể tham gia được những buổi trà đạo mà không hề làm mất đi không khí tôn nghiêm trong phòng uống trà. Dần dần, trà đạo được đưa vào phòng khách theo phong cách phươngTây. Người đến không cần phải gò bó theo kiểu ngồi hay cách uống trà của người Nhật vẫn có thể mặc áo theo kiểu Tây phương.

(đón đọc phần 2)

Theo HOA SEN 

Lễ hội búp bê Hina Matsuri

Hina Matsuri là một lễ hội đặc biệt dành cho các bé gái được tổ chức vào những ngày cuối đông sắp sang xuân. Duhochoasen.com xin giới thiệu về lễ hội này đến cùng các bạn yêu thích văn hóa Nhật Bản.

Người Nhật hầu như không có khái niệm gì về ngày Quốc tế Thiếu Nhi 1/6. Ở Nhật, người ta tổ chức lễ hội cho các bé trai và bé gái vào hai ngày khác nhau. Ngày của các bé gái được tổ chức vào ngày 3/3 và ngày của các bé trai là ngày 5/5 hàng năm.

Ngày của các bé gái ở Nhật còn được gọi là ngày Hội búp bê. Vào ngày này, những gia đình có con gái sẽ trưng bày những búp bê Hina để cầu nguyện cho con gái mình lớn lên khỏe mạnh, bình an & hạnh phúc. Búp bê Hina thường chỉ được trưng bày trong một ngày này và được dọn cất đi ngay sau đó vì người ta tin rằng nếu trưng bày đến sau ngày 4/3 thì con gái mình sẽ bị muộn chồng.

Người Nhật gọi ngày hội này là Hina Matsuri, Matsuri có nghĩa là lễ hội, còn Hina có nghĩa là chim non hay còn có nghĩa là trẻ con. Lễ hội này còn được gọi là Momo-no-sekku (桃の節句) vì đầu tháng 3 còn là thời điểm hoa đào nở rộ ở Nhật.

Lễ hội này được cho là bắt nguồn từ thời Bình An (Heian) ở Nhật. Vào thời đó, các bé gái ở các gia đình quý tộc ở cố đô Kyoto có tổ chức những trò chơi tao nhã với búp bê. Khi đó sự kiện này chưa được tổ chức thành lễ hội mà chỉ đơn thuần là trò chơi của các bé thôi, nên người ta chỉ gọi là Hina Asobi (ひいな遊び) hay Asobigoto (遊びごと). Đồng thời, vào thời này cũng xuất hiện nghi thức thả búp bê bằng giấy xuống sông để cầu an, cầu cho những rắc rối, xui xẻo sẽ trôi theo dòng nước. Vì vậy, lễ hội Hina Matsuri được cho là kết hợp của 2 hoạt động trên.

Đến thời Gianh Hội (Edo) thì lễ hội vốn chỉ được tổ chức cho tầng lớp quý tộc ở thủ đô này được phổ biến rộng khắp cả nước. Người ta cũng quyết định lấy ngày tiết cú tháng 3 để tổ chức lễ hội, và tất cả mọi người đều có thể ăn mừng.

 

Tùy vào cách chế tạo mà búp bê Hina được phân thành 2 loại, loại Kimekomi và loại Ishochaku. Kimekomi (木目込み) là loại búp bê mà y phục được làm bằng cách khắc/dán vải trực tiếp vào hình nhân. Còn với loại Ishochaku (衣裳着) thì y phục được làm riêng, sau đó mới mặc vào cho hình nhân. Loại nào cũng có nét đặc trưng riêng và đều được làm hết sức tỉ mỉ, tinh xảo.

Ngoài ra, búp bê Hina còn được phân loại theo số búp bê có trong một bộ. Theo đó, có 3 bộ, bộ gồm 2 búp bê, bộ 5 búp bê và bộ từ 7-15 búp bê.

Theo truyền thống, một bộ búp bê đầy đủ nhất bao gồm 15 búp bê & được trang trí trên một kệ 7 tầng được phủ thảm đỏ:

- Tầng trên cùng là Vua & Hoàng Hậu (được gọi là Dairibina). Nếu nhìn chính diện thì Vua được đặt bên trái và Hoàng hậu được đặt bên phải. Sau lưng Vua & Hoàng hậu là một bức bình phong gọi là Byobu (屏風). Ở hai bên là 2 cây đèn đứng gọi là Bonbori (雪洞), thường có hoa văn là hoa anh đào hoặc hoa đào. Trước mặt Vua & Hoàng hậu là Sanpokazari và Hishidai. Sanpokazari là hai bình hoa được cắm hai nhánh hoa đào. Hishidai là hai bệ đựng Omochi (một món ăn truyền thống của Nhật, gần giống như bánh dày của Việt Nam vậy) gọi là Hishi-mochi. 5 lớp Hishi-mochi trên Hishidai có hình dạng như viên kim cương & có màu sắc tươi sáng khác nhau tượng trưng cho sắc màu mùa xuân.

- Tầng thứ 2 gồm 3 búp bê, là 3 cung nữ hầu rượu sake (Sannin-kanjo, 三人官女). Người ở giữa ngồi, còn 2 người ở hai bên thì đứng. Ở giữa 3 người này là 2 Takatsuki, loại bàn đứng được đặt Omochi hình tròn (Maru-mochi), 2 tầng trắng & hồng.

- Tầng thứ 3 gồm 5 búp bê (Gonin-bayashi). Đây là 5 nhạc công nam, 3 người chơi trống, 1 người thổi sáo, và người cầm quạt là ca sĩ.

- Tầng thứ 4 là 2 búp bê Đại thần (Zuijin). Nếu nhìn trực diện thì bên phải phải là Đại thần già, và bên trái là Đại thần trẻ 

- Tầng thứ 5 gồm 3 búp bê (Sannin-jichou), là hộ vệ cho Vua & Hoàng hậu khi đi ra ngoài. Phía hai bên được trang trí bằng một chậu hoa đào và một chậu quất.

- Tầng thứ 6 & tầng dưới cùng dùng để trang trí nhiều vật dụng khác nhau.

Một bộ đầy đủ là vậy nhưng không phải ai cũng có khả năng sắm nguyên bộ như vậy được! Để phù hợp với điều kiện của từng gia đình, người ta làm nhiều bộ búp bê với kích thước khác nhau. Phương án tiết kiệm nhất thì chỉ cần trang trí búp bê Vua & Hoàng hậu thôi cũng được (^_^)

Thời gian: Diễn ra vào ngày 3/3.

Nguồn gốc: Từ xa xưa, ở Nhật Bản đã có tập quán làm sạch cơ thể để xua đuổi những điều không may mắn vào những lúc giao mùa. Nguồn gốc của tập quán này bắt nguồn từ một lễ hội tương tự của Trung Quốc cũng bắt đầu vào tháng 3.

Nội dung: Vào ngày này người ta sẽ làm những con búp bê hình người để gửi những điều rủi ro hay bệnh tật vào đấy và mang ra sông thả trôi đi.

Vào ngày Hina Matsuri, để cầu phúc và may mắn cho những bé gái trong gia đình, người ta sẽ trang trí búp bê Hina. Búp bê Hina là một loại búp bê đặc biệt rất xinh đẹp và là biểu tượng cho vua và hoàng hậu cùng những cận thần, được truyền từ đời này sang đời khác qua nhiều thế hệ. Chúng được trưng bày trong căn phòng đẹp nhất của gia đình một vài ngày trong kỳ lễ hội và sau đó được cất giữ cẩn thận trong hộp cho đến kỳ lễ hội của năm sau. Một bộ búp bê Hina gồm có ít nhất 15 con trong trang phục truyền thống.

Ngày nay, Hina Matsuri trở thành một dịp cho cả gia đình tập hợp cùng ra ngoài và tận hưởng khí trời khi mùa xuân mới sắp về.

Vào ngày Hina Matsuri, để cầu phúc và may mắn cho những bé gái trong gia đình, người ta sẽ trang trí Búp bê Hina. Búp bê Hina là một loại búp bê đặc biệt rất xinh đẹp và là biểu tượng cho vua và hoàng hậu cùng những cận thần. Búp bê Hina là những vật trang trọng, được truyền từ đời này sang đời khác qua nhiều thế hệ. Chúng được trưng bày trong căn phòng đẹp nhất của gia đình một vài ngày trong kỳ lễ hội và sau đó được cất giữ cẩn thận trong hộp cho đến kỳ lễ hội của năm sau. Trong những gia đình khá giả, bố mẹ cũng thường mua tặng cho con gái mới sinh của họ một bộ búp bê để chuẩn bị cho ngày Hina Matsuri.

Một bộ búp bê Hina gồm có ít nhất 15 con trong trang phục truyền thống. Đứng đầu là Dairi-sama tương trưng cho hoàng đế và hoàng hậu được phục trang bằng những bộ quần áo đắt tiền nhất bằng vải tơ tằm. Chúng được hộ tống bởi 2 búp bê đại tướng còn được gọi là Zuishin và 3 búp bê nữ cận thần.Hai đại tướng là người đi theo bảo vệ hoàng đế. Nhìn về hướng phải là là một vị tướng lão thành, còn nhìn về hướng trái là một vị tướng trẻ. Ba vị nữ cận thần là những người dạy đàn, hát và dạy học cho công chúa. Nếu nhìn kỹ bạn sẽ thấy có 1 vị không có chân mày. Theo tập quán xưa, phụ nữ khi đã lấy chồng sẽ cạo lông mày và nhuộm răng đen nên vị cận thần này có lẽ là vị cao tuổi nhất. Ở hàng tiếp theo là 5 nhạc công goninhayashi và hàng cuối cùng là 3 người chuyên làm tạp dịch, có các gương mặt giận, buồn và cười thể hiện tình cảm rất phong phú. Sau khi hiểu câu chuyện này, bạn hãy  thử quan sát lại bục trang trí, trí tưởng tượng của bạn sẽ vẽ ra thêm rất nhiều điều thú vị đấy.

Các tập tục trong ngày Hina Matsuri
 Ngày Hina Matsuri là một trong số rất ít những dịp mà các bé gái Nhật có được những buổi tiệc riêng dành cho chúng. Đó là dịp các bé gái có thể mời bạn bè đến nhà cùng thưởng thức những món ăn và bánh kẹo được dâng cho các búp bê.

Có lúc các bé cũng tự mình chuẩn bị những món ăn đó. Chúng cùng uống rượu ngọt Shirozake, ăn bánh hishi-mochi và các loại kẹo trái cây, xôi đỗ – sekihan, các loại thạch v.v.. Các món ăn đều đuợc cho các màu sắc phong phú màu xanh, hồng, trắng và được chế biến từ các loại lá cỏ tốt cho sức khỏe nhằm xua đuổi bệnh tật

Trong ngày này người Nhật thường chưng hoa đào nên Hina Matsuri còn có tên là Momo-no-sekku (Lễ hội hoa đào). Hoa đào tượng trưng cho cuộc hôn nhân hạnh phúc, là biểu tượng không thể thiếu trong ngày lễ này. Ngoài ra hoa đào còn là biểu tượng cho những đức tính của người phụ nữ : điềm tĩnh, nhẹ nhàng, ôn hòa, quý phái.

Ngày nay, mỗi năm đến dịp Hina-matsuri, các gia đình Nhật vẫn giữ truyền thống trang trí búp bê. Những con búp bê gia truyền được người Nhật trân trọng và các cô dâu khi về nhà chồng cũng được cho mang theo như một bảo vật hộ mệnh của gia đình

Một số hình ảnh về búp bê Hina.